दण्डी
दिखावट
दण्डी, संस्कृत के महान् कवि।
उक्तियाँ
[सम्पादित करें]- इह शिष्टानुशिष्टानां शिष्टानामपि सर्वथा।
- वाचामेव प्रसादेन लोकयात्रा प्रवर्तते॥ -- काव्यादर्श
- इस संसार में शिष्टों (अर्थात शब्दशास्त्रियों) द्वारा अनुशासित शब्दों एवं उनसे भिन्न अननुशासित शब्दों की सहायता से ही सर्वथा लोक व्यवहार चलता है।
- कथ्यते काव्यम् इष्टार्थ व्यवच्छिन्ना पदावली। -- काव्यादर्श
- अभीष्टार्थ की द्योतक पदावली काव्य कहलाती है।
- अस्त्यनेको गिरां मार्गः सूक्ष्मभेदः परस्परम्।
- तत्र वैदर्भी गौडीयौ वयेते प्रस्फुटान्तरौ॥ -- काव्यादर्श
- इसमें दण्डी ने रीति को पारिभाषित किया है।
- सम्भावनमथोत्प्रेक्षा प्रकृतस्य समेन यत्। -- काव्यादर्श
- उपमेय की उपमान के रूप में सम्भावना उत्प्रेक्षा अलंकार कहलाता है।
- अरत्नालोकसंहार्यमवार्यं सूर्यरश्मिभिः।
- दृष्टिरोधकरं यूनां यौवनप्रभवं तमः॥ -- काव्यादर्श
- यौवन से उत्पन्न अंधकार युवाओं के दृष्टि को अवरोधित करने वाला अंधकार है। यह न तो रत्नों के प्रकाश से हटाया जा सकता है, न सूर्य की किरणों से।
दण्डी के बारे में उद्धरण
[सम्पादित करें]- कविर्दण्डी कविर्दण्डी कविर्दण्डी न संशयः ।
- दण्डी कवि हैं, दण्डी कवि हैं, दण्डी कवि हैं - इसमें कोई सन्देह नहीं।
- दण्डिनः पदलालित्यम्
- दण्डी का पदलालित्य (बेजोड़ है।)
- यथा योग्नयस्त्रयो वेदास्त्रयो देवास्त्रयो गुणाः।
- त्रयो दण्डिप्रबन्धाश्च त्रिषु लोकेषु विश्रुताः॥ -- कविवर राजशेखर, अपनी कृति शार्ङ्गधरपद्धति में
- जिस प्रकार योग योग अग्नि तीन हैं, वेद तीन हैं, देव तीन हैं और गुण तीन हैं। उसी प्रकार दण्डी के तीन प्रबन्ध भी हैं जो लोकविश्रुत हैं।